"กลุ่มต้นตอ" ต้นแบบเยาวชน"รักษ์ป่า"
จริยา ชาติประสพ
24 สิงหาคม 2550


เนื่องในโอกาสที่ศูนย์ฝึกอบรมวนศาสตร์ชุมชนแห่งภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก (Regional Community Forestry Training Center for Asia and the Pacific) หรือ RECOFTE มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครบรอบสองทศวรรษ ซึ่งเป็นสองทศวรรษแห่งการเรียนรู้ร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ในการจัดทรัพยากรป่าไม้อย่างมีส่วนร่วม

หนึ่งในเครือข่าย และความร่วมมือกับ RECOFTE คือชุมชนเขาราวเทียนทอง ตั้งอยู่ในกิ่ง อ.เนินขาม อ.หันคา จ.ชัยนาท เป็นชุมชนที่เริ่มกระบวนการจัดการป่า และมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเครือข่ายของชุมชนรอบป่าเขาราวเทียนทอง

ประธานเครือข่ายคนปัจจุบันคือ สายชล พวงพิกุล ผู้ใหญ่บ้านของบ้านเขาราวเทียนทอง การดำเนินงานของเครือข่ายเน้นการสร้างความเข้าใจของคนกลุ่มต่างๆ และสร้างรูปธรรมการจัดการให้เกิดขึ้นในชุมชนรอบเขา เช่น แผนการจัดการป่า องค์กรในระดับชุมชน และการเสริมอาชีพเพื่อลดการพึ่งพิงปัจจัยการผลิตจากภายนอก นอกจากกลุ่มชาวบ้านที่อยู่ภายในหมู่บ้านรวมกลุ่มเพื่อร่วมรักษาป่าชุมชนแล้ว ยังมีกลุ่มเยาวชนที่รวมกลุ่มกันแสดงความสามารถ และร่วมดูแลรักษาป่าชุมชนร่วมกับผู้ใหญ่ โดยใช้ชื่อเครือข่ายว่า "กลุ่มต้นตอ" ซึ่งกิจกรรมที่น่าสนใจที่เยาวชนร่วมกันทำขึ้นเพื่อช่วยเหลือผู้ใหญ่ เช่น ระดมทุน ทำเพลงด้านการอนุรักษ์ป่า ทำเว็ปไซด์ของเครือข่ายป่า

กนกกาญจน์ ใจเย็น อายุ 17 ปี นักเรียน ม.5 โรงเรียนเนินขามรัฐประชานุเคราะห์ หนึ่งในสมาชิกเยาวชนกลุ่มต้นตอเล่าให้ฟังว่า "การเข้ามาเป็นสมาชิกกลุ่มต้นตอในครั้งนี้ เนื่องจากแม่ผู้ใหญ่ หรือผู้ใหญ่สายชล เป็นผู้ชักชวน เป็นการใช้เวลาในช่วงเย็นหลังเลิกเรียนให้เกิดประโยชน์ สำหรับกิจกรรมที่ผ่านมาเคยไปช่วยแม่ผู้ใหญ่สำรวจป่าวางแปลง หรือบางครั้งมีงานต่างพื้นที่ ก็ไปในนามของเยาวชน แนะนำน้องๆ ที่มาเข้าร่วมกิจกรรม โดยจะเป็นคนแนะนำให้ความรู้ด้านเนื้อหาของกิจกรรม ซึ่งจะคิดเอง ทำเอง และนำไปเผยแพร่ให้กับน้องๆ การเข้ามาทำกิจกรรมตรงนี้ทำให้รู้ว่าสภาพพื้นที่ป่าแถวบ้านเป็นอย่างไร รู้ว่าในการที่จะวางแปลงแต่ละครั้ง สภาพป่าหลังจากการวางแปลงเป็นอย่างไร อะไรที่โดนทำลายไปบ้างแล้ว"

"การเรียนในห้องเรียนเป็นแค่ทฤษฎีที่พูดให้เข้าใจ แต่ที่มาทำตรงนี้คือได้ลงมือปฏิบัติจริง สัมผัสจริง และได้ความรู้มากกว่าในห้องเรียน ในห้องเรียนได้ความรู้ส่วนหนึ่ง ตรงนี้ได้ความรู้อีกส่วนหนึ่ง แล้วแต่ว่าจะเอาประโยชน์ตรงนี้ไปใช้อย่างไร"กนกกาญจน์ กล่าวทิ้งท้าย

นอกจากนี้ อัมพรรัตน์ เพ็ชรไทย อีก 1 สมาชิกเยาวชนกลุ่มต้นตอ เล่าถึงกิจกรรมที่ผ่านมาของเยาวชนกลุ่มต้นตอให้ฟังว่า เนื้อหาของกิจกรรมที่นำไปสอนน้องคือ สอนเล่นเกมส์ วาดภาพ และกัดกระจก โดยนำภาพที่ได้ไปขายแล้วเอากำไรเข้ากลุ่ม เอาไปจำหน่ายในงาน "ร่วมป่าร่วมใจ" มหกรรมครบรอบ 10 ปี เครือข่ายป่าชุมชน เงินที่หามาได้จะสำรองไว้เพื่อให้คนในกลุ่มสามารถยืมได้หากมีความจำเป็นต้องใช้ นอกจากนี้ ยังทำเพลงด้านการอนุรักษ์ป่า ที่ทำขึ้นโดยไม่ได้เน้นเชิงธุรกิจ เนื้อหาของเพลงเน้นปลูกจิตสำนึกให้เยาวชนมากกว่า

กิจกรรมต่างๆ ที่เยาวชนกลุ่มต้นตอได้ร่วมทำนั้น นายสายรุ้ง ฤทธิ์ทัพ กรรมการเครือข่ายป่าชุมชน เล่าให้ฟังว่า น้องเยาวชนที่เข้ามาทำกิจกรรมกับเครือข่ายป่าตั้งแต่สมัยที่เรียนประถม โดยต่อยอดมาจากโครงการ "เด็กคิดได้ ผู้ใหญ่คิดดี"

พร้อมกับทิ้งท้ายว่า "น้องๆ ได้ตามไปเรียนรู้รูปแบบวิธีการติดตั้งป้ายต่างๆ การวางแปลง จนเริ่มมีความรัก ความชอบ จึงเข้าไปช่วยปลูกป่า ดูแลป่า ดับไฟป่า จนมาถึงช่วงที่น้องๆ อยู่ ม.2-3 เด็กๆ เลยรวมตัวกัน ทำงานเพื่อสังคมโดยใช้ชื่อว่ากลุ่มต้นตอ เป็นการรวมกลุ่มทำกิจกรรม เช่น ใช้ฐานทรัพยากรป่าเป็นตัวขับเคลื่อน เป็นตัวแทนเข้ามาช่วยรุ่นพี่ได้ดี ตอนนี้มีการแต่งเพลง ซึ่งเนื้อหาเป็นการรณรงค์ให้รักษ์ธรรมชาติ มุ่งให้คนทั้งประเทศรู้รักษ์ทรัพยากรธรรมชาติด้วยกัน โดยใช้สื่อผ่านทางดนตรี"

ถือเป็นกิจกรรมดีๆ อีกกิจกรรมหนึ่งของ RECOFTE ในการปลุกจิตสำนึกเยาวชนให้เห็นประโยชน์ และหันมาร่วมรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ให้คงอยู่ไปชั่วลูกชั่วหลาน!!


***จากหนังสือพิมพ์มติชน วันที่ 24 สิงหาคม 2550 หน้า 27