ปลูกป่าเสริม
ประสิทธิ์ ยงค์พิทักษ์วัฒนา
อดีตกำนันตำบลไพรนกยูง ม. 9 ต.ไพรนกยูง อ.หันคา จ.ชัยนาท
9 กรกฎาคม 2549


เรื่องป่าที่มันเสื่อมโทรม ผมเองก็มีความคิดว่าทำอย่างไรจึงจะเสริมขึ้นมาได้เหมือนเดิม เราก็พยายามเพาะกล้าไม้ที่สามารถกินได้ เอาไปใช้ประโยชน์ได้ ตอนหลังเราไปรับนโยบายจากเครือข่ายป่าชุมชนเขาราวเทียนทอง เฉพาะแนวเขตติดเขาราวเทียนนี่มีหลายหมู่บ้าน เรารับงานมาก็มีการเพาะกล้าไม้ เป็นพวกไม้บ้าง ผักพื้นบ้านบ้าง ที่สามารถใช้เป็นอาหารได้ และสามารถเก็บเอาไปขายก็ได้เป็นบางคราว เช่น มะขาม มะขามเทศ สะเดา ประดู่ ตาล ขนุน แค คูณ เพกา ฝาง มะกรูด ฯลฯ ผักกินได้หลายชนิด แล้วให้แนวคิดชาวบ้านไปว่าเราไปปลูกในแนวเขตป่าที่เสื่อมโทรมตามชายเขาหรือดี ขณะเดียวกันก็ปลูกข้างบ้านเพื่อไว้ใช้สอย อันนี้ต่อไปเราไม่ต้องไปรบกวนป่า วิธีที่ดีคือไม่ต้องเพาะปลูกให้ป่ามันโตขึ้นมาเอง แต่เราต้องพึ่งพาป่า จึงต้องมีการเพาะปลูกเสริมขึ้นมา สมัยก่อนผมอยู่ที่นี้ ฝนตกมาก ดินหลังจากฝนตกมีน้ำซับออกมา แต่เดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว เพราะป่าข้างบนมันหมด มีแต่ยังเป็นป่าเล็กๆ ยังซับน้ำไม่ดีเท่าที่ควร

พื้นที่ที่ปลูกรอบป่าเขาราวเทียนทอง เราแบ่งเป็นตำบลรับผิดชอบกันไป อย่างเมื่อปี 48 เครือข่ายให้สมาชิกเครือข่ายพื้นที่ ต.เนินขาม 25,000 ต้น ต.เด่นใหญ่ 20,000 ต้น ต.ไพรนกยูง 20,000 ต้น บางส่วนเราขยายไปอุทัยธานี ซึ่งเป็นเครือข่ายร่วมด้วยที่ ต.ระบำ 15,000 ต้น ก็ตามแต่กำลังตำบลไหนมีความพร้อมก็รับไปมากไปน้อย ชาวบ้านก็เริ่มเพาะช่วงเดือนมกราคม-มีนาคม แล้วไปปลูกช่วงฤดูฝนบ้าง ปลายฝนบ้าง เพราะแต่ที่ไม่เหมือนกัน พอเพาะแล้วนำไปปลูกนี้ลำบากหน่อย ที่ทำอย่างไรต้นไม้จึงจะรอดได้ ก็มีทีมชาวบ้านส่วนหนึ่งคอยไปดูแล ถ้าช่วงดีเจอฝนก็เปอร์เซ็นต์รอดสูง ถ้าเจอไฟป่ามาก็หมดเลย เพราะกล้ายังไม่แข็งแรงพอ

เมื่อเรามีการปลูกเสริมป่าขึ้นมา บางครัวเรือนที่ยากไร้ก็มีรายได้เกิดขึ้น จากการเพาะกล้าไม้ ซึ่งเราให้ความสำคัญต่อคนในชุมชนที่ยากไร้เป็นอันดับแรก คนกลุ่มนี้เขามีใจก็จริงแต่กำลังเขาไม่มี เครือข่ายต้องไปช่วยเสริมตรงนี้ถามว่าได้ประโยชน์อย่างไร อันนี้ผมว่าได้ เราได้ใช้โยชน์จากป่าเมื่อมีความอุดมสมบูรณ์ เขตที่เราปลูกป่าเสื่อมโทรมต่อไปก็เป็นป่าธรรมชาติ เพราะป่ากับคนต้องอยู่คู่กันตลอด ถ้าไม่มีป่าต่อไปก็อาจเป็นเหมือนทะเลทราย ฝนฟ้าไม่ตกต้องตามฤดูกาล เราก็คงอยู่ไม่ได้ ป่าทำให้ชุมชื้น สามารถดึงเอาความชื้นเข้ามาแล้วฝนตกลงมา

ช่วงนี้เครือข่ายกำลังคิดเรื่องปลูกพันธุ์ไม้อาหารสัตว์ จริงๆ ก็ปลูกไปบ้างแล้ว หลังจากที่ดูแลรักษาป่าสัตว์ป่าก็มากขึ้น ช่วงหน้าแล้งน้ำไม่มี อาหารไม่ค่อยมีก็ลงมากินพืชพันธุ์ที่ปลูกไว้ข้างๆ เขา ชาวบ้านก็ไม่กล้าทำอะไรสัตว์ เขาบอกว่าเป็นสัตว์ป่าอนุรักษ์ไม่ากล้าทำร้ายอันนี้ก็ได้ประโยชน์เหมือนกัน ก็มาบอกเครือข่ายว่าพบที่โน่นที่นี้บ้าง ตอนนี้ก็กำลังคิดเรื่องปลูกพืชอาหารสำหรับสัตว์ป่าอยู่